เทศกาลสงกรานต์

เทศกาลสงกรานต์

          
        คำว่า "สงกรานต์ " มาจากภาษาสันสกฤต แปลว่า การผ่าน หรือ การย้าย โดยการนับ ระยะเวลาที่ เส้นทางของ ดวงอาทิตย์โคจรผ่านกลุ่มดาวฤกษ์จักราศีทั้ง 12 กลุ่ม ประกอบด้วย กลุ่มดาวราศี เมษ พฤษภ เมถุน กรกฎ สิงห์ กันย์ ตุลย์ พิจิก ธนู มังกรกุมภ์ และ มีน

การโคจรผ่านกลุ่มดาวแต่ละกลุ่ม จะใช้ระยะเวลา ประมาณ 30 วัน เมื่อดวงอาทิตย์โคจรผ่าน กลุ่มดาวเหล่านี้ครบทั้ง 12 กลุ่ม ก็จะได้ระยะเวลา 1 ปี พอดี เป็นวิธีการนับเดือน ที่ใช้กันในประเทศอินเดีย และกลุ่มประเทศ ในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งรับอิทธิพลทางวัฒนธรรม มาจากอินเดียเช่นไทย พม่า เขมร ลาว เป็นต้น

                    วันที่ 13 เมษายน เป็นวัน"มหาสงกรานต์" หรือ วันเริ่มต้นปีใหม่ ทั้งนี้เป็นเพราะเป็นจากช่วงเวลา ที่ดวงอาทิตย์โคจรผ่านจากราศีมีน เข้าสู่ราศีเมษนั้นโลกโคจรเป็นมุมฉาก กับดวงอาทิตย์ จึงมีกลางวันและกลางคืนยาวเท่ากันพอดี วันสงกรานต์เป็นวันทำบุญใหญ่ประจำปี มี 3 วันคือ

- วันมหาสงกรานต์หรือวันส่งท้ายปีเก่า (วันที่ 13 เมษายน)
- วันกลางหรือวันเนา (วันที่ 14 เมษายน)


เอกลักษณ์ของประเพณีสงกรานต์แต่ละท้องถิ่น

  สงกรานต์ภาคเหนือ

                                                                                  

                วันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ ของชาวไทยเหนือ ถือกันว่าเป็นวันสังขารล่อง (อายุสังขาร คืออายุของมนุษย์ ได้ล่วงเลยไปอีก 1 ปี และเป็นวันที่สุดของศักราชเก่า เป็นวันส่งท้ายปีเก่า ตอนเช้ามีการยิงปืนขับไล่เสนียดจัญไร การทำความสะอาดบ้านเรือน การชำระล้างร่างกาย การสระผม แต่งกายด้วยเสื้อผ้าสะอาด หลังจากนั้นก็ไปเที่ยว ตามสถานที่ต่างๆ เรียกว่า "ไปแอ่วปีใหม่" ในวันนี้ เริ่มมีการเล่นรดน้ำกันแล้ว วันรุ่งขึ้นเป็นวันเนาว์ หรือวันดา มีการตระเตรียมข้าวของ สำหรับทำบุญ ตอนบ่าย มีการขนทรายจากแม่น้ำ นำไปไว้ที่วัดใกล้บ้านแล้วร่วมกัน ก่อพระเจดีย์ทรายตามลานวัด ตกแต่งด้วยตุง หรือธงชายอย่างสวยงาม มีการเล่นน้ำกันอย่างสนุกสนาน
                 วันที่สามเป็นวันพญาวัน หรือวันเถลิงศก ตอนเช้ามีการเตรียมอาหารคาวหวาน ไปถวายพระที่วัด เพื่อทำบุญและนำอาหาร ไปให้แก่ผู้เฒ่าผู้แก่ ที่เคารพนับถือ ตลอดจนนำไปถวายทาน เพื่ออุทิศส่วนกุศล แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว เรียกว่าไป ทานขันข้าว เสร็จจากการทานขันข้าว ก็มีการถวายทานเจดีย์ทราย ปล่อยนกปล่อยปลา การสรงน้ำพระเจดีย์ การค้ำต้นโพธิ์ ภายในวัดและหมู่บ้าน การสรงน้ำพระพุทธ รูปสำคัญ คู่บ้านคู่เมืองในวันนี้จะมี การไปดำหัว เพื่อการไป สุมาคารวะ โดยลูกหลานจะพากัน ไปขอขมาลาโทษ ในความผิดต่างๆ ที่เคยกระทำต่อญาติผู้ใหญ่ การดำหัวจะทำไปเรื่อยๆ จนถึงวันปากปี
                  ในวันปากปีจะมีการจัดขบวน แห่ดำหัว ซึ่งแต่งกายด้วยชุดพื้นเมือง และมีการจัดต้นดอก (พุ่มดอกไม้) อย่างสวยงาม มีการฟ้อนนำขบวนไปดำหัวพระผู้ใหญ่ เจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ เช่น ผู้ว่าราชการจังหวัด (เจ้าเมือง) เป็นต้นในวันนี้ก็จะมีการดำหัวกู่ คือ การไปดำหัวอนุสาวรีย์บรรพบุรุษ ของตระกูลของตน การดำหัวเป็นวัฒนธรรม อันสูงยิ่งของภาคเหนือ เป็นการแสดงออก ถึงการขออภัย การให้อภัย การแสดง ความเคารพนับถือกันและกัน และจิตใจอันเปี่ยมไปด้วยคารวะไมตรี ความรักใคร่สามัคคีในหมู่คณะการเล่น สงกรานต์ที่มีชื่อเสียงของภาคเหนือ ได้แก่ งานประเพณีปี๋ใหม่เมือง จังหวัดเชียงใหม่

สงกรานต์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
                     ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือ ภาคอีสานของไทยมีจรรยา ปฏิบัติทางสังคมอย่างเคร่งครัดเรียกว่า "ฮีตสิบสอง" ซึ่งมักจะเป็นงานบุญที่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาเป็นหลัก และในเดือนห้า ก็เป็นการทำบุญสงกรานต์
โดยกำหนดทำกันในวันที่ 13 14 15 เมษายน พิธีการของแต่ละท้องถิ่นอาจแตกต่างกันในข้อปลีกย่อย แต่สิ่งที่ เหมือนกันคือการสรงน้ำพุทธรูป บางที่ใช้ศาลาการเปรียญ แต่บางที่จะจัดสร้างหอสรง แล้วอัญเชิญพระพุทธรูปมา ประดิษฐานในหอสรงเพื่อสรงน้ำในวันสงกรานต์ นอกจากนั้นก็มีการเล่นสาดน้ำกัน หลังจากวันสงกรานต์แล้ว หมู่บ้านบางแห่งมีการแห่ดอกไม้ ไปถวายพระที่วัด ในเวลาพลบค่ำก็มีการไหว้พระ รับศีล ฟังเทศน์ฉลองต้นดอก ไม้ และหุนเวียนไปตามหมู่บ้านต่างๆ หมู่บ้านที่เป็นเจ้าภาพ จะคอยเลี้ยงข้าวปลาอาหาร เป็นการสร้างความสามัคคี กันในหมู่คณะ แต่ปัจจุบันนี้มีการทำกันน้อยลง การเล่นสงกรานต์ที่มีชื่อเสียง ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ สงกรานต์ในจังหวัดหนองคาย ซึ่งมีการสรง น้ำหลวงพ่อพระใส พระพุทธรูปอันเป็นที่สักการะ ของทั้งประชาชนชาวไทย และประชาชนชาวลาว
                   นอกจากนี้ยัง มีบรรยากาศของการเล่นสงกรานต์สองฟากฝั่งโขง เนื่องจากลาวก็ถือคติการเล่นสงกรานต์เช่นเดียวกันกับไทย
 

สงกรานต์ภาคกลาง


ออกเป็น 3 วัน คือวันที่ 13 14 และ 15 มีการทำบุญตักบาตร การปล่อยนกปล่อยปลา การสรงน้ำพระการก่อพระ เจดีย์ทราย การแห่นางสงกรานต์และรถบุปผชาติ การเล่นสาดน้ำ เช่นเดียวกับภาคอื่นๆ การเล่นสงกรานต์ที่น่าสนใจและมีชื่อเสียง ได้แก่

- สงกรานต์กรุงเทพมหานคร ซึ่งจัดบริเวณถนนข้าวสาร บางลำพู สนามหลวง วัดมหาธาตุ และวัดโพธิ์
- สงกรานต์จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จัดขึ้นในบริเวณคุ้มขุนแผน ซึ่งอยู่ในอุทยานประวัติศาสตร์ พระนครศรีอยุธยา โดยจำลองบรรยากาศการเล่นสงกรานต์แบบโบราณ นอกจากนี้ยังมี
- สงกรานต์พระประแดงจังหวัด สมุทรปราการ ซึ่งเป็นการเล่นสงกรานต์ ตามแบบประเพณี ของชาวไทยเชื้อสายรามัญ ซึ่งมีกิจกรรมบางอย่าง แตกต่างไปจากสงกรานต์ทั่วไป เช่น ขบวนแห่นก แห่ปลาซึ่งเจ้าภาพ จะเชิญหญิงสาว มาถือกรงนกและโหลใส่ปลาสำหรับ นำไปปล่อยพิธีการส่งข้าวแช่สงกรานต์ โดยให้หญิงสาวเป็นคู่ๆ ถือภาชนะใส่ข้าวแช่และกับข้าวไปส่งตามวัดต่างๆ แต่เช้าตรู่การเล่นสะบ้า ซึ่งเป็นธรรมเนียม ปฏิบัติมาแต่ดั้งเดิม ในช่วงสงกรานต์นี้ชาวพระประแดง จะแต่งกายตาม แบบดั้งเดิมของชาวรามัญ


สงกรานต์ภาคใต้

 แบ่งออกเป็น 3 วัน คือวันที่ 13 14 และ 15 มีการทำบุญตักบาตร การปล่อยนกปล่อยปลา การสรงน้ำพระ การก่อพระเจดีย์ ทราย
การแห่นางสงกรานต์และรถบุปผชาติ การเล่นสาดน้ำ เช่นเดียวกับภาคอื่นๆ จังหวัดที่มีการเล่นสงกรานต์ที่ มีชื่อเสียงได้แก่
- สงกรานต์หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ซึ่งจัดขึ้นในพื้นที่สวนสาธารณะ เทศบาลนครหาดใหญ่ อำเภอ หาดใหญ่ ศาลาไทย
หาดสมิหลา อำเภอเมือง โดยเริ่มเล่นสงกรานต์ตั้งแต่วันที่ 6-15 เมษายนและได้รับความสนใจ จากนักท่องเที่ยวจาก
ประเทศมาเลเซีย และสิงคโปร์ ซึ่งเดินทางมาร่วมเล่นสงกรานต์อย่างสนุกสนาน นอกจาก นี้ยังมี
                                - สงกรานต์เมืองนครจังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งเป็นการเล่นสงกรานต์ ตามแบบดั้งเดิมของชาวนครศรีธรรมราช มีการอัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ จากหอพระออกมาสรงน้ำ
พิธีตักบาตรบริเวณสนามหน้าเมือง การแห่นางสงกรานต์และ การแห่นางกระดาน เป็นต้น

home1.gif (2366 bytes)